Seçim barajı hakkında mülahazalar

Okuma Süresi: 4 dk

Yazımızda MHP lideri Bahçeli’nin geçtiğimiz günlerde “Yüzde 10’luk seçim barajı düşürülmeli” demesi üzerine gündemde yer bulan seçim barajı konusuna değineceğiz.(Yazımız siyasi güdülerden ziyade hukuki tespitlerden ibarettir.)

Yazımız dört (4) başlıktan oluşmaktadır:

  • Seçim Barajı Tartışmaları
  • Parlamenter Sistem ve Başkanlık Sistemi Nezdinde Seçim Barajı
  • Bahçeli’nin Seçim Barajı Değerlendirmesinden Sonra Gelen Açıklamalar
  • Dünya’dan Birkaç Seçim Barajı Örneği

1.Genel Olarak Seçim Barajı

Öncelikle seçim nedir?Nasıl yapılır?Neden yapılır?

Seçim,o ülkeye vatandaş olup seçmen olmanın koşullarına sahip kişilerin, belli aralıklarla,ülkenin önemli kademelerinde yer alacak kişileri seçtiği(belirlediği) bir araçtır. Seçimler … serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır.Seçimler yoluyla hükumetler değişir veya mevcut hükumetler güçlenir.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşıldığı üzere seçimler çok önemlidir.Seçim barajı tartışmaları seçimlerin önemliğinden kaynaklanmaktadır.

Peki bu seçim barajı kaynağını nereden almaktadır?

Milletvekili Seçim Kanununun 33.maddesi şöyle der: “Genel seçimlerde ülke genelinde, ara seçimlerde seçim yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların % 10’unu geçmeyen partiler milletvekili çıkaramazlar.”

Kanundan anlaşılacağı üzere ülkemizde %10 barajını aşamayan partiler mecliste yer alamamaktadır.

Anayasamızdan kaynaklanan büyük bir sorunun varlığı seçim barajı sorununun çözümünde zorluk çıkartmaktadır: 67.maddeye göre “Seçim kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir.”

Temsilde adalet ilkesine uygun bir seçim sisteminde %10 barajı kabul göremez.Yönetimde istikrar ilkesi gereği ise baraj gerekli bir unsurdur. Seçim barajları yönetimde istikrara katkıda bulunmaktadır ancak bu yolla  temsilde adalet ilkesi zedelenmektedir. 2002 seçimlerinde %10’luk bu baraj sebebiyle mecliste sadece AK Parti,CHP ve 8 tane bağımsız vekil yer alabilmiş, MHP, DYP,GP,DEHAP,ANAP gibi %5’in üzerinde oy alan partiler mecliste yer alamamıştır.Bu seçimlerde halkın sadece %54,8’inin iradesi meclise yansıyabilmiştir.

Seçim barajının yokluğunda ise ortaya 2 aylık hukümetler çıkmakta ve Anayasamızın benimsediği yönetimde istikrar ilkesi gerçekleştirilememektedir.

Seçim barajı etkili ve mantıklı kullanıldığı zaman ülkenin yönetiminde sorun çıkmamaktadır.Ancak seçim barajı birer engelleme sistemi olarak görülüyor ve uygulanıyorsa o zaman köklü ve içinden çıkılmaz sorunlar yaratması kaçınılmazdır.Örneğin 1980 darbesini yapanlar çifte baraj sistemini getirdiler.Çifte baraja göre göre ülke ve seçim çevresinde yüzde 10 barajı uygulanmaktadır ve ikisinde de %10 barajını geçemeyen partiler meclis dışı kalacaktır.Bu seçimlerde meclise 3 parti girebilmiştir.

Özetle ;
Seçim barajları makul olabildikleri ölçüde yarar sağlayabilirler.%10 seçim barajı çok yüksek ve temsilde adalet ilkesiyle bağdaşmayan,halkın bir kısmının iradesine engel teşkil eden bir seçim barajı oranıdır.

2.Parlamenter Sistem ve Başkanlık Sistemi Nezdinde Seçim Barajı

Seçim barajları hükumet sistemlerine göre önem kazanmakta veya kaybetmektedir. Ülkemizde yıllardır parlamenter hükumet sistemi uygulanmasından ötürü baraj tartışmaları anlamlıdır. Çünkü parlamenter hükumet sisteminde yürütme(hükumet) meclis içinden çıkmaktadır.Meclisten güçlü bir yürütmenin çıkması çok çeşitli partilerin meclise girmemesiyle alakalıdır.276 sayısına bir parti tek başına ulaşamadıkça tek başına iktidardan(hükumetten) söz edemeyiz.276 sayısına bir partinin tek başına ulaşma şansı %10 barajıyla daha imkanlı hale gelmektedir.Yeni sistemle birlikte baraj önemini yitirecektir.

2017 Anayasa Değişiklik Referandumunda kabul gören değişikliklerle Türkiye’de parlamenter sistem uygulaması 3 Kasım 2019 tarihinde sona erecektir.Yeni sisteme göre yürütme ayrı sandıkta meclis ayrı sandıkta belirleneceğinden(yani yürütme yasamanın içinden çıkmayacağından) baraj tartışmaları “yönetimde istikrar” kavramından daha çok “temsilde adalet” kavramıyla alakalı yorumlanmalıdır.

Venedik Komisyon Üyesi Prof.Dr Osman CAN Twitter hesabında şu açıklamalarda bulundu:

“Başkanlık sisteminde, başkan halk tarafından seçileceği için Meclis seçimlerinde baraja ihtiyaç yoktur. Aksine, barajın olmaması tüm halkın temsiline imkan sağlayacaktır. Ancak sanki parlamenter sistem devam ediyormuş gibi seçim barajının savunulduğunu görüyorum, ki bu olmaz. Başkanlık sisteminde seçim barajının meşru gerekçesi yoktur.”

Anayasa Profesörü Burhan Kuzu 15 Ocakta şöyle demişti:

“Yüzde 10 seçim barajı ya tamamen kalkacak ya da yüzde 1-2’ye inecek.”

Özetle;
Seçim barajları makul olabildikleri ölçüde yarar sağlayabilirler.%10 seçim barajı çok yüksek ve temsilde adalet ilkesiyle bağdaşmayan,halkın bir kısmının iradesine engel teşkil eden bir seçim barajı oranıdır.
Yeni sistemle birlikte seçim barajı mahiyetini yitirmiştir.Yine de seçim barajı korunmak istiyorsa %10 sayısı %5lere indirilmelidir.

3.Bahçeli’nin Seçim Barajı Değerlendirmesinden Sonra Gelen Açıklamalar

Bu başlıkta baraj düşsün talebine verilen tepkiler yer almaktadır.

MHP lideri Bahçeli:

“Yüzde 10’luk seçim barajı düşürülmeli”

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Ünal:

“Siyasi partilerin önümüzdeki süreçteki uyum yasalarıyla ilgili, Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi’ne geçişte yapılacak yasal düzenlemelerle ilgili, Seçim Kanunu ve Siyasi Partiler Kanunu ile ilgili görüşlerini açıklamalarından son derece memnunuz”

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı:

“Şu an bizim çalışmalarımızda seçim barajı ile ilgili bir paragraf yok. Yüzde 10 barajının temsiliyet açısından sorun olmayacağını düşünüyorum. Meclis’te uyumlu çoğunluğun olması önemli”

CHP Parti Sözcüsü Bülent Tezcan:

“Biz seçim barajı olmaması gerektiğini düşünüyoruz.Seçim barajı ile ilgili bizim düşüncemiz çok net. Barajlı seçim, barajlı demokrasi demektir. . Birçok kanun teklifi verdik.Israrla belli bir barajda mutabakat aranıyorsa belki yüzde 3 düşünülebilir ama arzu edilen hiç olmamasıdır. Yüzde 10 kabul edilebilir bir baraj değildir”

4.Dünya’dan Birkaç Seçim Barajı Örneği

Bu başlığı çeşitli kaynaklardan derleyip  tablo şeklinde açıklamayı daha yararlı gördüm:


Son Söz

Seçim barajı tartışmalarının milletimize ve devletimize hayırlar getirecek şekilde sonuçlanmasını diliyorum.
Umarım temsilde adalet ilkesi güçlenir ve her kesim mecliste temsil edilir.

Rapor et

Ne düşünüyorsun

Turuncu Yazar

Yazar Yamaç Doğan

Yamaç Doğan ülkesi için yorulmayı iş edinmiş,idealist bir genç. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakultesi'nde ve Anadolu Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümünde öğrenim görmekte.
İlgi alanları Toplum, Toplumsal İlişkiler, Siyasetin İncelenmesi, Anayasa Hukuku Meseleleri,Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan Yetkisi, Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi Özelinde Hükumet Sistemleri, Türk İdare Teşkilatı,Türk Kamu Görevlileri Hukuku,Devlet Teorisi, Hukuk Tarihi, Suçluların İadesine İlişkin Düzenlemeler, Türk Ceza Hukuku gibi konulardır.

Ayrıca Akademik Kaynak, Akademik Haberler sitelerinde ve Hukukça Bakış dergisinde yazıları yayınlanmaktadır.
"Ne yaparsan yap,en iyisini yap.Yapamazsan bile denemiş olursun :) "

Yıllık üye

Yorumlar

Bir cevap yazın

Yükleniyor...

0