içinde

Toplumsal mutabakat: anayasa

anayasa

Bu yazımızda toplumda birlik beyanı olan Anayasanın ne olduğunu, nasıl değiştirildiğini, konuyla ilgili yanlış bakışlara değineceğiz.

Yazımız 4 başlıktan oluşmaktadır.

  • Genel Olarak
  • Her Anayasa Yazılı Mıdır?
  • Anayasanın Değiştirilmesi
  • Anayasa Değişikliğinde Birkaç Usul

Son söz kısmında Anayasanın olmazsa olmazı kuvvetler ayrılığı kavramına değineceğiz.

1.Genel Olarak

Anayasa; toplumun mutabakat metnidir. Varoluş adımıdır. ”Yasaların anası” şeklindeki bir yorum isabetsizdir.

Anayasa kavramı Fransizcada Constitution teriminden çevrilmiştir. Constitution kurmak anlamına gelmekte. Anayasa; devleti, toplumu kuran en üst normdur demek yanlış olmayacaktır. Yani Anayasa devletin kuruluş belgesidir.

Anayasalar ile devletin iktidarı sınırlandırılıp temel hak ve hürriyetler güvence altına alınır. Bu işlevlerden yoksun bir metin anayasal nitelik taşımaz.

Anayasa terimi ülkemizde 1961 Anayasası ile kullanılmaya başlanmıştır. Anayasa terimi çok doğru bir yaklaşım olmasa da toplumda yer bulmuş bir terim olduğu için halen kullanılmaktadır. 1876 yılında çıkarılan toplumsal mutabakat metnine Kanun-i Esasi denmiştir(Temel Kanun). 1921 ve 1924 yıllarında çıkarılan devletin iktidarı sınırlandıran temel hak ve hürriyetleri güvence altına alan metne Teşkilat-ı Esasiye denmiştir. (Temel Kuruluş). Anayasa Hukukçularının hem fikir olduğu terim Teşkilat-ı Esasiye’dir. Yani Constitution kelimesi anlatan en yakın kalıp Teşkilat-ı Esasiye’dir. Kanımızca farklı isimler kullanılabilir. İster Anayasa ister Teşkilat-ı Esasiye densin dilsel farklılıklara takılmadan bu metinlerin taşıdığı önemli anlamlara yoğunlaşılmalıdır.

2.Her Anayasa Yazılı Mıdır?

Anayasalar yazılı veya yazısız (teamülü) olabilir. Türkiye, Almanya, ABD gibi ülkelerde yazılı anayasa bulunurken İngiltere, İsrail gibi ülkelerde yazılı bir anayasa bulunmamaktadır. Yazılı bir anayasaya sahip olmayan bir ülke olan İngiltere’de devletin iktidarı sınırlandırılıp temel hak ve hürriyetler güvence altına alınmamakta mıdır? İngiltere’de bu işlevde olan hukuki düzenlemeler olmakla birlikte bu düzenlemeler tek bir başlık(anayasa) altında toplanmamıştır.

3.Anayasanın Değiştirilmesi

Hukuk toplumdan ayrı düşünülemeyecek bir alandır. Hukuk, toplumsal gelişmeleri yakalamak, öngörmek zorundadır. Toplum değiştikçe temel norm,temel kuruluş belgesi,anayasa değişecektir. Mecelle tabiriyle ”Ezmanın tegayyürü ile ahkâmın tegayyürü inkâr olunamaz.”

Peki Anayasanın değişiminde nelere dikkat edilmelidir?

   Anayasa sürekli değişmeyecek ölçüde katı,toplumsal gelişmeleri kaçırmayacak ölçüde yumuşak olmalıdır. Ülkemizde toplam dört Anayasa kullanılmış, son Anayasamız olan 1982 Anayasası 19 defa değişmiştir.(Son değişiklik:16 Nisan 2017)

Bazı ülkelerde Anayasaların değişimi zor usullere bağlanmıştır. Kanımızca Anayasaların değişimi ” toplumsal gelişmeleri kaçırmayacak” ölçüde zorlaştırılmalıdır. Anayasa bir toplumsal uzlaşı metnidir. Toplumun çoğunluğunda karşılık bulana kadar değiştirilmemelidir. Biliyoruz ki ”gerçeğin ışığı fikirlerin çarpışmasından doğar.”

4.Anayasa Değişikliğinde Birkaç Usul

Ülkemizdeki değişim usulünü bildiğimizi kabul edip İzlanda ve ABD Anayasa değişikliklerinde ilginç noktalara değinmek isterim:

  • İzlanda’da Anayasa değişimi; Parlamento Anayasa değişikliğini kabul ederse, parlamento feshedilir ve seçime gidilir. Yeni seçilen parlamento anayasayı kabul etmezse değişiklik gerçekleşmez.
  • ABD’de Anayasa değişikliğine 13 eyalet karşı çıkarsa değişim gerçekleşmez.

Son Söz

Anayasal sistemin vazgeçilmez kaynağı kuvvetler ayrılığıdır. Başka bir yazımda kuvvetler ayrılığını ayrıntılı anlatmak üzere yazıma son verirken; kuvvetler ayrılığının olmadığı bir yerde Anayasanın olmayacağını hatırlatmak isterim. (Hakların güven altına alınmadığı kuvvetler ayrılığının yapılmadığı bir toplumda Anayasa yoktur/FRANSIZ İNSAN VE YURTTAŞ HAKLARI BİLDİRİSİ 16.Madde)

Kaynakça

  • http://www.canaktan.org/hukuk/insan_haklari/magna-carta/fransiz_insan.htm

Ne düşünüyorsun

Turuncu Yazar

Yazar Yamaç Doğan

Yamaç Doğan ülkesi için yorulmayı iş edinmiş,idealist bir genç. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakultesi'nde ve Anadolu Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümünde öğrenim görmekte.
İlgi alanları Toplum, Toplumsal İlişkiler, Siyasetin İncelenmesi, Anayasa Hukuku Meseleleri,Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan Yetkisi, Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi Özelinde Hükumet Sistemleri, Türk İdare Teşkilatı,Türk Kamu Görevlileri Hukuku,Devlet Teorisi, Hukuk Tarihi, Suçluların İadesine İlişkin Düzenlemeler, Türk Ceza Hukuku gibi konulardır.

Ayrıca Akademik Kaynak, Akademik Haberler sitelerinde ve Hukukça Bakış dergisinde yazıları yayınlanmaktadır.
"Ne yaparsan yap,en iyisini yap.Yapamazsan bile denemiş olursun :) "

Yıllık üye

Bir cevap yazın

Bir Yorum